Piasta rowerowa to środkowa część koła rowerowego, za którą jest to koło przymocowane do ramy i do którego z kolei są przymocowane szprychy i w przypadku tylnego koła także wolnobieg i tylne zębatki.

Zadaniem piasty przedniego koła jest tylko umożliwienie mu gładkiego toczenia się i ma ona zdecydowanie prostszą konstrukcję od tylnej piasty, która musi również zapewnić poprawne działanie układu napędowego roweru.

Konstrukcja i typy piast

Obie piasty w rowerze składają się z krótkiego wałka, który jest na stałe przymocowywany do ramy, zespołu łożysk oraz obudowy która ma swobodę obracania się wokół wałka. Obudowa jest zwykle zaopatrzona w kołnierz z otworami umożliwiającymi zamocowanie szprych.










Tylna piasta jest zwykle dodatkowo zaopatrzona w mechanizm zapadkowy, który może być zintegrowany w jedną część z tylnymi zębatkami tzw. wolnobieg, lub ukryty w bębenku na który zakłada się kasetę z zębatkami lub każdą zębatkę oddzielnie. System z bębenkiem jest obecnie znacznie częściej spotykany, gdyż gwarantuje lepsze uszczelnienie piasty i możliwość wymiany zębatek bez konieczności rozbierania całej piasty.

Istnieją również tylne piasty z wmontowanym dynamem, zasilającym oświetlenie roweru, a także piasty z wewnętrznymi przerzutkami planetarnymi. Są to rozwiązania stosowane głównie w rowerach miejskich.

Niektóre rodzaje piast tylnych posiadają zamiast mechanizmu wolnobiegu, tzw. torpedo - czyli mechanizm zapadkowy umożliwiający zatrzymanie tylnej zębatki w stosunku do obracającego się koła oraz przy pedałowaniu wstecz zablokowanie jego ruchu.

Najprostszym typem piasty tylnej jest tzw. ostre koło czyli układ w którym zębatka jest zamocowana bezpośrednio do obudowy piasty i musi się zawsze obracać razem z kołem. Piasty te wyposażone są w dodatkowy mniejszy gwint lewoskrętny pozwalający zablokować zębatkę nakrętką kontrującą.

Piasty do rowerów górskich różnią się jeszcze dodatkowo rodzajami kołnierzy. W wersji do hamulców tarczowych posiadają one specjalnie wzmacniane kołnierze z dodatkowymi otworami do zamocowania tarcz, zaś w wersji zwykłej posiadają one normalne kołnierze służące wyłącznie do mocowania szprych.

Rodzaje łożyskowań piast

Piasty różnią się wieloma szczegółami budowy, z których najważniejsze to: sposób łożyskowania:

• najtańsze piasty posiadają zwykle dwa proste łożyska kulkowe na obu skrajach wałka, które są wciśnięte między wałek i obudowę. Wianki z kulkami są w takich piastach zabezpieczone przed wypadnięciem przez nakrętki kontrujące, którymi można też regulować docisk kulek do bieżni, czyli tzw. luz w piastach. Z tego rodzaju piast nie można wymontować całych łożysk, gdyż ich bieżnie są na stałe zespolone z obudową. Gdy bieżnie łożysk się zużyją trzeba wymieniać całe piasty.
  
• piasty na łożyskach maszynowych posiadają zwykle dwa standardowe, nierozbieralne łożyska maszynowe, które wciska się między pierścienie zamontowane na wałku i wewnętrznej części obudowy. Nakrętki kontrujące trzymają tylko łożyska w miejscu i nie można za ich pomocą regulować docisku kulek do bieżni. Zaletą tego rozwiązania jest to, że po zużyciu się łożysk można je po prostu wymontować, natomiast wadą jest masa takich piast i stosowanie łożysk, które nie są projektowane specjalnie do znoszenia obciążeń występujących w trakcie jazdy rowerem.
  
• piasty pakietowe - posiadają one specjalnie projektowane dla rowerów zespoły od 3 do 5 łożysk. Układ i konstrukcja łożysk jest tak dobrana aby zoptymalizować ich masę i zapewnić jak najdłuższą i jak najgładszą ich pracę. Niektóre rodzaje takich piast są nierozbieralne, podczas gdy inne można rozłożyć na części - jednak wymiana poszczególnych łożysk jest kosztowna, gdyż nie są to łożyska standardowe i trzeba je nabywać u producenta piast. W tego rodzaju pakietach stosuje się nie tylko łożyska kulkowe, ale także baryłkowe, igłowe itp. Tego rodzaju łożyskowanie jest spotykane w najdroższych piastach do rowerów szosowych i górskich.
  

Oprócz tego w wielu rodzajach droższych piast - zwłaszcza górskich - bardzo istotną sprawą jest izolacja łożysk od brudu. Stosuje się tu rozmaite systemy uszczelek oraz metalowe systemy labiryntowe. Czym droższa piasta tym zwykle posiada skuteczniejszą izolację od otoczenia.

Sposoby mocowania piast do ramy

• mocowanie na zwykłe śruby: Najbardziej prymitywnym sposobem jest mocowanie wałka piasty zwykłymi śrubami do ramy. Takie mocowanie oczywiście wiąże się z koniecznością każdorazowego odkręcania koła przy pomocy odpowiedniego klucza, oraz wymaga przy przykręcaniu koła ustawienia go we właściwej pozycji i równomiernego dokręcania śrub po obu stronach, tak aby koło po przykręceniu było w osi ramy.
  
• mocowanie na "motylka": Jest to podobny system mocowania co zwykłymi śrubami, tyle, że śruby są zaopatrzone w "motylki" czyli podobne do skrzydełek uchwyty umożliwiające odkręcanie śrub bez użycia klucza.
  
• mocowanie dźwigienkowe: Zwane jest ono także mocowaniem "Quick Release" (szybkozamykacz), gdyż pod taką nazwą zostało opatentowane przez firmę Shimano. Składa się on z jednej śruby, która pełni funkcję kontry i regulacji siły zapięcia, pręta ze sprężynkami przechodzącymi przez środek wydrążonego wałka piasty, oraz dźwigni zaciskowej. Koło mocuje się tutaj przez przekręcenie dźwigni o 90 stopni w stronę koła. Po jednokrotnym wyregulowaniu zapięcia przy pomocy nakrętki kontrującej, koło zdejmuje się i zakłada przy pomocy jednego, prostego ruchu odgięcia lub zagięcia dźwigienki. Zapięcia są nadzwyczaj wygodne i skuteczne, ich właściwe wykonane jest jednak dość trudne technicznie i dlatego są one stosunkowo drogie.
  

Obsługa i regulacja piast

Obsługa piast sprowadza się w zasadzie - w przypadku piast rozbieralnych - do jednego, dwóch rocznie rozebrań piasty, przejrzenia stopnia zużycia łożysk i przesmarowania. W przypadku piast nierozbieralnych nie wymagają one właściwie żadnej obsługi. Jeździ się na nich do czasu aż się zużyją i potem po prostu wymienia. Do smarowania piast najlepiej stosować specjalnie do tego celu przeznaczone smary, które zwykle posiadają mniejszą lepkość od smarów stosowanych do łożysk samochodowych, ze względu na to, że łożyska rowerowe pracują przy mniejszych prędkościach obrotowych od samochodowych.

Jednak nawet piasty nierozbieralne wymagają od czasu do czasu regulacji. Regulacji dokonuje się za pomocą nakrętek kontrujących. Ustawia się za ich pomocą nacisk wianków kulek na bieżnie. Przy zbyt silnym nacisku piasta kręci się za ciężko, a przy zbyt słabym ma luzy. Odpowiednio skontrowana piasta powinna kręcić się lekko, ale bez luzów. Jeśli nie daje się osiągnąć takiego stanu, to najprawdopodobniej łożyska piasty są już nadmiernie zużyte lub niedosmarowane.


fot. shimano
źródło: Wikipedia (na licencji GNU Free Documentation License)

« poprzednia		następna »